काठमाडौँ । नेपालीहरूको महान् पर्व बडादसैँले घरपरिवारमा खुसीयाली र भेटघाटको माहोल सिर्जना गरिरहेका बेला त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भने विदेशिने नेपाली युवायुवतीको लर्को देखिएको छ। मान्यजनबाट टीका र जमरा थापेर आशीर्वाद लिने पर्वकै समयमा आफ्नो भविष्य र परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्ने उद्देश्यले ठूलो सङ्ख्यामा नेपाली विदेश प्रस्थान गरिरहेका छन्।
बिहीबार विमानस्थलमा विदेश जाने यात्रुको बाक्लो उपस्थिति देखिएको थियो। वैदेशिक रोजगारीका लागि खाडी मुलुकसहित विभिन्न देश जाने युवादेखि उच्च शिक्षाका लागि युरोप, अमेरिका र अस्ट्रेलिया जाने विद्यार्थी तथा आफन्त भेट्न विदेशिने नागरिकसम्म विमानस्थलमा भेटिएका थिए।
नेपाली समाजमा दसैँलाई परिवारसँगै बसेर खुसी साट्ने, इष्टमित्र भेट्ने र मान्यजनको आशीर्वाद लिने विशेष अवसरका रूपमा लिइन्छ। तर, आर्थिक अवसरको खोजीमा विदेश जानुपर्ने बाध्यताले धेरै युवालाई चाडपर्वकै समयमा समेत परिवारबाट टाढिनुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।
स्वदेशमा रोजगारीका पर्याप्त अवसर नहुनु, आम्दानीको सीमितता र भविष्यप्रतिको अनिश्चितताका कारण युवा पुस्ता वैदेशिक रोजगारी तथा अध्ययनका लागि विदेशिने क्रम जारी छ। परिवारको जीवनस्तर सुधार्ने, बालबालिकाको शिक्षा सुनिश्चित गर्ने र आर्थिक दायित्व पूरा गर्ने उद्देश्यले धेरै युवा विदेश जाने गरेका छन्।
विदेश प्रस्थान गर्ने कतिपयका लागि यो अवसरको खोजी हो भने कतिपयका लागि परिवारको आवश्यकता पूरा गर्ने बाध्यता बनेको छ। दसैँजस्तो पारिवारिक पर्वमा समेत विदेशिनुपर्ने अवस्थाले नेपाली श्रम बजार र अर्थतन्त्रमा रहेका चुनौतीलाई उजागर गर्छ।
युवाको निरन्तर विदेश पलायनले ग्रामीण समाजको संरचनामा समेत प्रभाव पारेको छ। गाउँघरमा युवा जनशक्तिको उपस्थिति घट्दै जाँदा खेतीपाती गर्ने श्रमिकको अभाव बढेको छ भने कतिपय स्थानमा उर्वर खेतबारी बाँझै रहने समस्या देखिएको छ।
देशको उत्पादनशील जनशक्ति विदेश केन्द्रित हुँदा कृषि, उद्योग, निर्माण, पर्यटन तथा अन्य उत्पादनमूलक क्षेत्रमा आवश्यक श्रमिक उपलब्ध गराउन चुनौती थपिन सक्ने विश्लेषण गरिन्छ। युवा जनशक्तिलाई स्वदेशमै रोजगारी र उद्यमका अवसर उपलब्ध गराउन नसकिए दीर्घकालमा उत्पादन र आर्थिक विकासमा असर पर्न सक्ने चिन्ता पनि व्यक्त हुँदै आएको छ।
वैदेशिक रोजगारी र अध्ययनबाट प्राप्त आम्दानी, सीप तथा अनुभवले परिवार र अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्याउन सक्छ। तर, युवाको विदेश पलायनलाई बाध्यताभन्दा छनोट बनाउन स्वदेशमै गुणस्तरीय शिक्षा, सम्मानजनक रोजगारी, उद्यमशीलताको वातावरण र पर्याप्त आम्दानीका अवसर सिर्जना गर्नु आवश्यक छ।
दसैँका बेला त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा देखिने विदेशिने युवाको दृश्य केवल यात्रुको भीड मात्र होइन, देशभित्र अवसर खोजिरहेका युवा पुस्ताका अपेक्षा र चुनौतीको प्रतिबिम्ब पनि हो। परिवारसँग चाडपर्व मनाउने चाहना हुँदाहुँदै विदेशिनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न स्वदेशमै उत्पादन र रोजगारी बढाउने दीर्घकालीन नीति आवश्यक देखिन्छ।