सुन, अमेरिकाको विगत र सङ्कटको सङ्केत

1k Shares

काठमाडौं । विश्व अर्थतन्त्र र भूराजनीतिमा सुनको महत्त्व पुनः बढ्दै गएको देखिएको छ। युरोपका केन्द्रीय बैंकहरूले आफ्नो सुनको भण्डार कहाँ राख्ने भन्ने विषयमा थप सावधानी अपनाउन थालेका छन् भने विश्वका विभिन्न केन्द्रीय बैंकले सुनको सञ्चिति बढाइरहेका छन्।

नेदरल्यान्ड्सको केन्द्रीय बैंकले अमेरिका र क्यानडामा रहेको आफ्नो सुनको केही हिस्सा लन्डन सार्ने निर्णय गरेको छ। करिब ३१३ टन सुनमध्ये ८६ टन उत्तरी अमेरिकाबाट लन्डन सारिएको जनाइएको छ। लन्डन विश्वको प्रमुख सुन कारोबार केन्द्र भएकाले संकटका बेला सुनलाई सहज रूपमा प्रयोग गर्न सकिने रणनीतिक उद्देश्यले यस्तो निर्णय गरिएको हुनसक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

यसैबीच, शीतयुद्धको समयमा अमेरिकाले मानिसको व्यवहार र चेतना नियन्त्रण गर्न गरेको गोप्य अनुसन्धानको प्रसङ्ग पनि चर्चामा आएको छ। अमेरिकी गुप्तचर संस्था सीआईएको ‘प्रोजेक्ट एमकेअल्ट्रा’ अन्तर्गत साइलोसाइबिनलगायत पदार्थ प्रयोग गरी मानिसको व्यवहारमा प्रभाव पार्ने सम्भावनाबारे अनुसन्धान गरिएको थियो। सार्वजनिक भएका दस्ताबेजहरूले यस्ता अनुसन्धान भएको पुष्टि गरे पनि मानिसलाई नियन्त्रण गर्ने सफल प्रविधि विकास भएको ठोस प्रमाण भने भेटिँदैन।

विश्लेषणअनुसार पछिल्ला वर्षमा केन्द्रीय बैंकहरूले सुन खरिद बढाउनुका पछाडि भूराजनीतिक तनाव, आर्थिक अस्थिरता, मुद्रास्फीति, डलरमाथिको निर्भरता घटाउने चाहना र विदेशी सम्पत्ति ‘फ्रिज’ हुनसक्ने जोखिमजस्ता कारण हुन सक्छन्। सन् २०२२ देखि २०२४ सम्म केन्द्रीय बैंकहरूले प्रतिवर्ष औसत करिब १ हजार टन सुन थपेको उल्लेख गरिएको छ, जुन सन् २०१०–२०२१ को औसतभन्दा उल्लेख्य रूपमा बढी हो।

यद्यपि सुनको सञ्चिति बढ्दैमा अमेरिकी प्रभुत्व समाप्त भएको निष्कर्ष निकाल्न हतार हुने विश्लेषण गरिएको छ। अमेरिका अझै सैन्य शक्ति, डलर, वित्तीय प्रणाली, प्रविधि र ज्ञान उत्पादनका क्षेत्रमा प्रभावशाली छ। तर चीन, भारत, रुस र युरोपेली संघलगायत शक्तिहरूको प्रभाव बढ्दै जाँदा विश्व व्यवस्था क्रमशः बहुध्रुवीय बन्दै गएको सङ्केत भने देखिन्छ।

अर्कोतर्फ, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र सामाजिक सञ्जालले सूचना तथा जनमत निर्माणमा नयाँ प्रकारको शक्ति सिर्जना गरिरहेका छन्। यसले भविष्यको भूराजनीतिक प्रतिस्पर्धा केवल सैन्य शक्ति वा भूभागमा सीमित नरहेर डेटा, प्रविधि, सूचना, वित्तीय प्रणाली र जनमतमा समेत केन्द्रित हुनसक्ने संकेत गरेको छ।

समग्रमा, विश्वभर बढिरहेको सुन सञ्चिति र त्यसको भण्डारण स्थान परिवर्तन गर्ने प्रवृत्तिलाई तत्काल कुनै एउटा देशप्रतिको अविश्वासका रूपमा मात्र नभई विश्व शक्ति सन्तुलन र आर्थिक जोखिमप्रतिको बदलिँदो दृष्टिकोणका रूपमा बुझ्नुपर्ने देखिन्छ।

सम्बन्धित समाचार