काठमाडौं । रसुवा–भोटेकोशी बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङभित्र फसेकाहरूको उद्धारबारे प्रधानमन्त्रीले संसारमा यस्तो सुरुङबाट मानिस निकाल्ने प्रविधि नभएको आशय व्यक्त गरेपछि त्यसबारे बहस सुरु भएको छ। तर विज्ञहरू र विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय उदाहरणहरूले यस्तो दाबी पूर्ण रूपमा सही नभएको देखाएका छन्।
विश्वका विभिन्न देशमा सुरुङ, खानी तथा भूमिगत संरचनामा फसेका मानिसहरूको उद्धारका लागि विशेष प्रविधि, उपकरण र दक्ष टोली प्रयोग हुने गरेको छ। नेपालमा पनि रसुवा क्षेत्रका जलविद्युत् सुरुङमा फसेकाहरूको खोजी तथा उद्धारका लागि नेपाली सेना, नेपाल सरकार, भारतीय तथा चिनियाँ प्राविधिक टोलीसहित अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग परिचालन गरिएको छ।
उद्धार कार्यमा टनेल बोरिङ, ड्रिलिङ, अक्सिजन आपूर्ति, रोबोट तथा ड्रोनमार्फत अवस्थाको अध्ययन, विशेष सुरुङ उद्धार टोलीको परिचालनजस्ता विधि प्रयोग गर्न सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ। हाल रसुवा र नुवाकोटका विभिन्न आयोजनाका सुरुङ क्षेत्रमा यिनै प्रविधि र उपकरण प्रयोग गरेर उद्धार प्रयास जारी रहेको बताइएको छ।
हाल बाढीले पुरिएका सुरुङहरूमा बाक्लो हिलो, ढुंगा र अवरोधका कारण उद्धार कार्य अत्यन्त जटिल बनेको छ। यद्यपि विश्वमा सुरुङ वा भूमिगत संरचनाबाट मानिसको उद्धार गर्ने प्रविधि र अनुभव नभएको होइन भन्ने तथ्य विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय घटनाले पुष्टि गरेका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार चुनौती प्रविधिको अभावभन्दा पनि दुर्घटनास्थलको अवस्था, पहुँच, सुरक्षाको जोखिम र समयसँग सम्बन्धित हुन्छ। त्यसैले ‘संसारमा यस्तो उद्धार गर्न सक्ने प्रविधि नै छैन’ भन्ने दाबीलाई भ्रामक रूपमा लिनुपर्ने उनीहरूको निष्कर्ष छ।