काठमाडौं । भोटेकोशी बाढीबाट क्षतिग्रस्त जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेको आशङ्का गरिएका व्यक्तिको खोजी तथा उद्धार प्रयास जारी छ । नेपाली सेनाले सुरुङभित्र करिब १२१ जना फसेको आशङ्का गर्दै ‘ब्रेक थ्रु’ नभएसम्म खोजी नरोकिने जनाएको छ ।
राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमा सहायक रथी सुवासजङ्ग थापाले सरकारले खोजी रोक्न निर्देशन नदिएसम्म सुरुङभित्र उद्धार कार्य जारी रहने स्पष्ट पार्नुभयो । उहाँका अनुसार उद्धार टोलीले सम्भावित सबै स्थानमा खोजी अघि बढाएको छ ।
“ब्रेक थ्रु नभएसम्म खोज तथा उद्धारको काम रोकिँदैन । हामी तीव्रताका साथ निरन्तर खोजी तथा उद्धारमा परिचालन भइरहने छौँ,” उहाँले भन्नुभयो ।
नेपाली सेनाले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा सञ्चालन गरेको खोज तथा उद्धार अभियानलाई हवाई, जमिन र सुरुङ गरी तीन क्षेत्रमा विभाजन गरेको छ । यी तीनै मोर्चाबाट जनशक्ति र स्रोतसाधन परिचालन गरी खोजी अघि बढाइएको सेनाले जनाएको छ ।
सैनिक प्रवक्ता सहायक रथी राजाराम बस्नेतका अनुसार बाढीग्रस्त क्षेत्रमा खोज तथा उद्धारसँगै पुनःस्थापनाका लागि तीनै क्षेत्रमा काम भइरहेको छ । अन्तिम परिणाम नआएसम्म अभियान जारी रहने उहाँको भनाइ छ ।
सुरुङभित्रको खोजी भने उद्धार अभियानको सबैभन्दा संवेदनशील चरण बनेको छ । बाढीले आयोजनाका संरचना क्षतिग्रस्त बनाएकाले बाहिरबाट देखिने क्षतिको आकलनले मात्र सुरुङभित्रको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन नसकिने अवस्था छ ।
सेनाका अनुसार रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनामा खोज तथा उद्धार टोली आयोजनाका प्रतिनिधिसहित पावरहाउस र कन्ट्रोल प्वाइन्टसम्म पुगेको छ ।
तर, सुरुङभित्र रहेका सम्भावित व्यक्तिसम्म पुग्ने बाटोमा रहेका अवरोध, क्षतिग्रस्त संरचना र जोखिमपूर्ण भौगोलिक अवस्थाले खोजीलाई चुनौतीपूर्ण बनाएको छ । उद्धार टोलीले सुरुङका विभिन्न भागमा चरणबद्ध रूपमा खोजी गरिरहेको छ ।
सुरुङभित्रको अवस्था यकिन नभएसम्म खोजी रोक्न नहुने सेनाको निष्कर्ष छ । यसले उद्धार अभियान अझै सम्भावित जीवनको सङ्केत खोज्ने चरणमा रहेको देखाउँछ ।
हालसम्मको उपलब्ध विवरणअनुसार उद्धार टोलीले क्षतिग्रस्त आयोजनाका केही महत्वपूर्ण संरचनासम्म पहुँच बनाएको छ । रसुवागढी आयोजनाको पावरहाउस र कन्ट्रोल प्वाइन्टसम्म पुग्नु खोजी अभियानको महत्वपूर्ण प्रगति हो ।
तर, सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिलाई जीवितै उद्धार गरिएको वा उनीहरूको अवस्था यकिन भएको विवरण भने उपलब्ध छैन । त्यसैले हालसम्मको सफलतालाई उद्धारको अन्तिम परिणामभन्दा सुरुङभित्र पुग्ने र खोजी अघि बढाउने महत्वपूर्ण चरणका रूपमा बुझ्नुपर्ने हुन्छ ।
सुरुङ उद्धारमा ‘ब्रेक थ्रु’ भन्नाले अवरोध हटाउँदै सुरुङको अर्को भाग वा सम्भावित फसेका व्यक्तिसम्म पुग्ने महत्वपूर्ण प्रगति बुझिन्छ । नेपाली सेनाले ‘ब्रेक थ्रु’ नभएसम्म खोजी जारी राख्ने जनाएको छ ।
यसको अर्थ सुरुङभित्रको खोजी अझै पूरा भइसकेको छैन । उद्धार टोलीले सम्भावित स्थानसम्म पुग्नुपर्ने, अवरोध हटाउनुपर्ने र सुरुङको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्नुपर्ने अवस्था रहेको छ ।
सेनाले सम्भावित जीवनको सङ्केत खोजिरहेको जनाएको छ । त्यसैले सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको अवस्था अझै अनिश्चित भए पनि खोजी रोकिएको छैन ।
उद्धार टोलीले सुरुङभित्र खोजी जारी राखेकाले सम्भावित जीवनको आशा कायमै रहेको छ । सेनाले सुरुङभित्र पुग्ने बाटोमा रहेका अवरोध हटाउँदै खोजी अघि बढाइरहेको जनाएको छ ।
तर, बाढीले आयोजनाका संरचनामा पुर्याएको क्षति, सुरुङभित्रको जोखिम र सम्भावित अवरोधका कारण उद्धार कठिन बनेको छ । त्यसैले उद्धारको सम्भावना र वास्तविक अवस्थाबारे अहिले नै निश्चित निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन ।
सेनाका अनुसार सम्भावित मानवीय क्षति यकिन नभएसम्म खोजीलाई निरन्तरता दिइनेछ ।
सुरुङ उद्धारमा नेपाली सेनाले नेपाल आएका विदेशी उद्धारकर्मीसँग समेत सहकार्य गरिरहेको जनाएको छ । कठिन भौगोलिक अवस्था, बाढीले क्षतिग्रस्त संरचना र सुरुङभित्रको जोखिमबीच प्राविधिक सहयोग उपयोग गरिएको छ ।
यसले सुरुङ उद्धारमा आवश्यक पर्ने विशेष प्रविधि, अनुभव र प्राविधिक क्षमताको उपयोग गर्ने प्रयास भइरहेको देखाउँछ ।
भोटेकोशी बाढीको उद्धार अभियानमा खटिएको नेपाली सेनाका आफ्नै ४५ जना सैनिकसमेत बेपत्ता रहेको सेनाले जनाएको छ ।
सहायक रथी बस्नेतका अनुसार विपत्का क्रममा बेपत्ता भएका सैनिकको खोजीसमेत निरन्तर भइरहेको छ । यसले उद्धार अभियानमा खटिएका सुरक्षाकर्मीसमेत जोखिममा परेको गम्भीर अवस्था देखाउँछ ।
राष्ट्रिय विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका कार्यकारी प्रमुख डा. धर्मराज उप्रेतीका अनुसार बाढी प्रभावित अधिकांश क्षेत्रमा राहत सामग्री पुगिसकेको छ ।
तर, हेलिकोप्टरलाई खोज तथा उद्धारमा प्राथमिकता दिइएकाले हवाई पहुँच आवश्यक पर्ने केही स्थानमा राहत पुर्याउन कठिनाइ भएको छ । हेलिकोप्टर पुग्न सक्ने त्रिशूली, रसुवालगायत नजिकका स्थानलाई आधार बनाएर प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यसामग्री पुर्याउने प्रयास भइरहेको छ ।
स्थानीय तहसँग समन्वय गरी राहत वितरणको व्यवस्था मिलाइएको छ । प्राधिकरणले खोज तथा उद्धार र राहतका लागि राज्यका सबै उपलब्ध संयन्त्र परिचालन गरिएको जनाएको छ ।
सुरक्षा निकायलाई चौबिसै घण्टा परिचालन गरी प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार, राहत र व्यवस्थापनको काम निरन्तर चलिरहेको छ । प्राधिकरणका अनुसार छिमेकी मुलुकसँग समेत समन्वय गरी आवश्यक सहयोग लिइरहेको छ ।
यसले सुरुङ उद्धारलाई केवल एक आयोजनाभित्रको खोजीका रूपमा नभई बाढी प्रभावित समग्र क्षेत्रको उद्धार अभियानकै महत्वपूर्ण हिस्सा बनाइएको देखाउँछ ।
सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको अवस्था यकिन गर्न अबको मुख्य प्राथमिकता सम्भावित सबै स्थानमा पहुँच बनाउनु र अवरोध हटाउनु हो । त्यसका लागि उद्धार टोलीले सुरुङका विभिन्न भागमा चरणबद्ध खोजी गरिरहेको छ ।
सेनाले अन्तिम परिणाम नआएसम्म अभियान जारी राख्ने जनाएको छ । त्यसैले सुरुङ उद्धारको सफलता अब ‘ब्रेक थ्रु’ कहिले हुन्छ, सम्भावित व्यक्तिसम्म पुग्न सकिन्छ कि सकिँदैन र सुरुङभित्रको वास्तविक अवस्था के हो भन्ने विषयमा निर्भर रहनेछ ।
भोटेकोशी बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेको आशङ्का गरिएका व्यक्तिको खोजी अझै जारी छ । नेपाली सेनाले तीन मोर्चाबाट उद्धार अभियान सञ्चालन गरिरहेको छ भने रसुवागढी आयोजनाको पावरहाउस र कन्ट्रोल प्वाइन्टसम्म टोली पुगेको छ ।
तर, सुरुङभित्र फसेका व्यक्तिको अवस्था यकिन भएको छैन । उद्धार टोलीले सम्भावित जीवनको सङ्केत खोजिरहेको छ र ‘ब्रेक थ्रु’ नभएसम्म खोजी नरोकिने जनाएको छ ।
यस अवस्थामा उद्धारको सम्भावना कायमै भए पनि वास्तविक परिणामबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न सकिने अवस्था छैन । सुरुङभित्रको अवस्था यकिन गर्न उद्धार टोलीले निरन्तर प्रयास गरिरहेको छ ।