सी–पुटिन मित्रता : रणनीति, सत्ता र साझा स्वार्थको गठजोड

6.2k Shares

काठमाडौं । विश्व राजनीतिमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन बीचको सम्बन्धलाई विशेष चासोका साथ हेरिन्छ । उनीहरूको सम्बन्ध केवल औपचारिक कूटनीतिक भेटघाटमा सीमित छैन, बरु व्यक्तिगत निकटता, साझा राजनीतिक दृष्टिकोण र पश्चिमा शक्तिविरुद्धको रणनीतिक सहकार्यमा आधारित रहेको विश्लेषण गरिन्छ ।

यस सम्बन्धको गहिराइ बुझ्न उनीहरूबीच भएका लामो समयका भेटघाट, अनौपचारिक कार्यक्रम र राजनीतिक सहकार्यलाई हेर्नुपर्ने हुन्छ । वर्षौंदेखि दुवै नेताले राजकीय भ्रमणसँगै निजी तहमा पनि पर्याप्त समय बिताएका छन् । मदिरा पिउने, द्रुतगतिको रेलयात्रा गर्ने, ताल किनारमा चिया खाने तथा चिनियाँ परिकार सँगै पकाउनेजस्ता गतिविधिले उनीहरूबीचको व्यक्तिगत विश्वासलाई अझ मजबुत बनाएको देखिन्छ ।

विगतका वर्षहरूमा उनीहरूको सम्बन्ध केवल शिखर सम्मेलन वा औपचारिक राजकीय भ्रमणमा सीमित रहेन । जन्मदिन मनाउने, खेलकुद कार्यक्रम हेर्ने, डुङ्गा सयर गर्ने तथा अनौपचारिक भेटघाटजस्ता गतिविधिले पनि यो सम्बन्धलाई थप निकट बनाएको छ । सार्वजनिक रूपमा निजी जीवनबारे कम बोल्ने सी जिनपिङले एकपटक पुटिनलाई आफ्नो “सबैभन्दा निकट र आत्मीय मित्र” समेत बताएका थिए ।

हालै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको चीन भ्रमण सम्पन्न भएको केही दिनमै पुटिन दुई दिने राजकीय भ्रमणका लागि बेइजिङ पुगेपछि उनीहरूको मित्रता फेरि अन्तर्राष्ट्रिय चर्चामा आएको हो ।

२६ वर्षमा २० भन्दा बढी चीन भ्रमण

रुसको राष्ट्रपति बनेपछि पुटिनले २० भन्दा बढी पटक चीन भ्रमण गरिसकेका छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा विश्व राजनीति झन् जटिल बन्दै जाँदा चीन–रुस सम्बन्ध थप नजिकिएको देखिन्छ । युक्रेन युद्ध, अमेरिका–चीन व्यापार विवाद, इरान संकट र पश्चिमा प्रतिबन्धका कारण दुवै देशले एकअर्कालाई रणनीतिक साझेदारका रूपमा उपयोग गरिरहेका छन् ।

यी चुनौतीका बीच दुवै देशले सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउन खोजिरहेका छन् भने व्यक्तिगत तहमा विकास भएको विश्वासले पनि त्यसलाई सहज बनाइरहेको छ ।

Xi-Jingping-and-Putin-1024x683.jpg

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमहरूका अनुसार सी जिनपिङ र पुटिनबीचको सम्बन्ध औपचारिक कूटनीतिमा मात्र सीमित छैन । साझा राजनीतिक सोच, सत्ता स्थायित्वको चाहना र पश्चिमा राष्ट्रप्रतिको असन्तुष्टिले पनि उनीहरूलाई नजिक ल्याएको छ ।

दुवै नेताले अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको विश्व व्यवस्थालाई चुनौती दिँदै बहुध्रुवीय विश्व व्यवस्थाको पक्षमा आवाज उठाउँदै आएका छन् । उनीहरूको चाहना पश्चिमा प्रभाव कम भएको नयाँ शक्ति सन्तुलन निर्माण गर्ने रहेको विश्लेषण गरिन्छ ।

‘शत्रुको शत्रु साथी’

रुसले क्रिमिया कब्जा गरेपछि पश्चिमा राष्ट्रबाट कडा आर्थिक प्रतिबन्ध झेल्नुपर्‍यो । त्यसपछि रुस अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा एक्लिँदै गयो र चीनतर्फ झुक्न बाध्य बन्यो । अर्कोतर्फ, अमेरिकासँगको लामो व्यापार विवादका कारण चीनलाई पनि बलियो रणनीतिक साझेदार आवश्यक थियो । यही कारण दुवै देशबीच सैनिक तथा आर्थिक सहकार्य तीव्र रूपमा विस्तार हुँदै गयो ।

चीन र रुसबीच करिब २ हजार ६ सय माइल लामो सीमा जोडिएको छ । विगतका सीमा विवादलाई पछाडि पार्दै अहिले दुवै देशले संयुक्त सैनिक अभ्यास गरिरहेका छन् । चीनले रुसबाट अत्याधुनिक क्षेप्यास्त्र प्रणाली र लडाकु विमान खरिद गरेको छ भने समुद्री क्षेत्रमा समेत संयुक्त अभ्यास भइरहेका छन् ।

दुई देशबीचको व्यापार पनि निरन्तर बढिरहेको छ । उनीहरूले अमेरिकी मुद्राको प्रयोग घटाएर आफ्नै मुद्रामा व्यापार बढाउने प्रयास गरिरहेका छन् । युरोपेली बजार गुमाएको रुसका लागि चीनतर्फ ग्यास आपूर्ति गर्ने साइबेरिया शक्ति पाइपमार्ग अर्थतन्त्र धान्ने मुख्य आधार बनेको छ ।

मित्रताभित्रै अविश्वास

यद्यपि सम्बन्धको बाहिरी चमकभित्र असमानता र अविश्वासका संकेत पनि देखिन्छन् । युक्रेन युद्ध लम्बिँदै जाँदा रुस आर्थिक तथा रणनीतिक रूपमा चीनमाथि बढी निर्भर बन्दै गएको छ । चीन प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, मानवरहित उड्ने उपकरण र स्वचालित यन्त्र निर्माणमा तीव्र गतिमा अघि बढिरहेका बेला रुस कमजोर साझेदारको भूमिकामा सीमित हुँदै गएको टिप्पणी भइरहेका छन् ।

रुसको सुदूरपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो चिनियाँ प्रभावलाई लिएर रुसी सुरक्षा निकायमा पनि आशंका बढिरहेको बताइन्छ । केही रुसी वैज्ञानिकमाथि चीनलाई गोप्य सूचना दिएको आरोपसमेत लागेको छ । युक्रेन युद्धमा चीनको दोहोरो भूमिकाले पनि अविश्वास बढाएको विश्लेषण गरिन्छ । सार्वजनिक रूपमा रुसलाई समर्थन गरेजस्तो देखिए पनि युक्रेनतर्फ समेत सामग्री पुगेको आरोप लाग्दै आएको छ ।

यसरी हेर्दा सी–पुटिन सम्बन्ध कुनै स्वाभाविक मित्रता मात्र नभई साझा स्वार्थ, सत्ता सुरक्षा र पश्चिमा शक्तिविरुद्ध बनेको व्यावहारिक गठजोडका रूपमा विकसित भएको देखिन्छ । रुस युद्ध र प्रतिबन्धका कारण कमजोर बन्दै जाँदा चीन थप शक्तिशाली बनेको अवस्थाले अहिलेको सम्बन्ध समान साझेदारीभन्दा पनि आवश्यकता र बाध्यतामा आधारित रहेको विश्लेषण गरिन्छ ।

सम्बन्धित समाचार