टाटा समूहमा किन चर्कियो विवाद ? नेतृत्वदेखि कम्पनीको भविष्यसम्म शक्ति संघर्ष

1k Shares

नयाँदिल्ली । भारतको प्रतिष्ठित औद्योगिक घराना टाटा समूहमा नेतृत्व, कम्पनीको स्वामित्व संरचना र सेयर बजारमा सूचीकृत हुने विषयलाई लिएर आन्तरिक विवाद चर्किएको छ। समूहको होल्डिङ कम्पनी टाटा सन्स र त्यसको बहुमत स्वामित्व रहेको टाटा ट्रस्ट्सबीच मतभेद बढ्दै जाँदा विवाद सार्वजनिक रूपमै देखिन थालेको हो।

विवादको मुख्य केन्द्र टाटा सन्सका अध्यक्ष एन चन्द्रशेखरनको पुनर्नियुक्ति र कम्पनीलाई सेयर बजारमा सूचीकृत गर्ने प्रस्ताव रहेको छ। टाटा सन्सको सञ्चालक समितिले चन्द्रशेखरनलाई थप पाँच वर्षका लागि अध्यक्षमा निरन्तरता दिने निर्णय गरे पनि टाटा ट्रस्ट्सका अध्यक्ष नोएल टाटाले त्यसप्रति असहमति जनाएका छन्।

टाटा ट्रस्ट्सको टाटा सन्समा करिब ६६ प्रतिशत स्वामित्व छ। यस्तो अवस्थामा बहुमत सेयरधनीको असहमतिबीच सञ्चालक समितिले गरेको निर्णयको वैधानिकता र कम्पनी सञ्चालनमा कसको अधिकार प्रभावकारी हुने भन्ने प्रश्न उठेको छ।

नेतृत्व नियुक्तिमा मतभेद

टाटा सन्सको सञ्चालक समितिले सन् २०२६ सेप्टेम्बर १७ मा चन्द्रशेखरनलाई पुनः अध्यक्ष बनाउने निर्णय गरेको थियो। निर्णयमा बहुमत सञ्चालकको समर्थन रहे पनि नोएल टाटाले त्यसलाई आन्तरिक नियमविपरीत भएको दाबी गरेका छन्।

टाटा ट्रस्ट्सका तर्फबाट सञ्चालक समितिमा प्रतिनिधित्व गर्ने सदस्यहरूले यस्ता महत्त्वपूर्ण निर्णयमा कसरी मतदान गर्नुपर्ने भन्ने विषयमा पनि विवाद देखिएको छ। ट्रस्ट्सको पक्षले आवश्यक सहमति प्रक्रिया पूरा नभएको तर्क गरेको छ भने टाटा सन्सले बहुमतबाट भएको निर्णयलाई समर्थन गरेको छ।

यसले नेतृत्वको निरन्तरतासँगै संस्थागत सुशासन र सञ्चालक समितिको अधिकारसम्बन्धी बहसलाई समेत तीव्र बनाएको छ।

सेयर बजारमा सूचीकृत हुने विषय किन विवादित ?

विवादको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष टाटा सन्सलाई सेयर बजारमा सूचीकृत गर्ने प्रस्ताव हो। भारतीय रिजर्भ बैंकले टाटा सन्सलाई नियामकीय व्यवस्थाअनुसार सूचीकृत हुनुपर्ने विषयमा छुट दिन अस्वीकार गरेपछि यो मुद्दा थप पेचिलो बनेको हो।

टाटा सन्सको सञ्चालक समितिले सूचीकृत हुने दिशामा अघि बढ्ने निर्णयलाई समर्थन गरेको छ। तर, टाटा ट्रस्ट्सले भने कम्पनीलाई सार्वजनिक सेयर बजारमा लैजाँदा यसको परोपकारी उद्देश्य र विद्यमान संरचनामा असर पर्न सक्ने भन्दै विरोध गरेको छ।

टाटा ट्रस्ट्सले टाटा सन्सबाट प्राप्त हुने लाभांशमार्फत विभिन्न सामाजिक तथा परोपकारी गतिविधि सञ्चालन गर्दै आएको छ। त्यसैले कम्पनीको स्वामित्व संरचनामा परिवर्तन हुँदा दीर्घकालीन रूपमा यसको संस्थागत चरित्र प्रभावित हुन सक्ने उसको चिन्ता छ।

अर्कोतर्फ, टाटा सन्सको दोस्रो ठूलो सेयरधनी शापूरजी पल्लोनजी समूहले भने कम्पनी सूचीकृत हुने विकल्पलाई समर्थन गरेको छ। यसले विवादलाई थप जटिल बनाएको छ।

टाटा ट्रस्ट्सभित्रै असमझदारी

टाटा समूहको विवाद टाटा सन्स र टाटा ट्रस्ट्सबीच मात्र सीमित छैन। ट्रस्ट्सभित्र पनि निर्णय प्रक्रिया र प्रस्तावित संरचनागत परिवर्तनलाई लिएर मतभेद देखिएको छ।

टाटा ट्रस्ट्सका केही पदाधिकारीले महत्त्वपूर्ण प्रस्ताव अघि बढाउँदा सबै सम्बन्धित सदस्यसँग पर्याप्त छलफल र परामर्श नगरिएको विषय उठाएका छन्। यसले बहुमत स्वामित्व हुँदाहुँदै पनि ट्रस्ट्सले आफ्नो प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न कठिनाइ भोगिरहेको अवस्थालाई उजागर गरेको छ।

त्यस्तै, सम्बन्धित नियामक निकायको प्रतिबन्धका कारण ट्रस्ट्सअन्तर्गतको एउटा प्रमुख संस्थाले बैठक बस्न तथा निर्णय लिन नपाएको विषयले पनि आन्तरिक विवादलाई थप जटिल बनाएको छ।

आर्थिक प्रभाव र भविष्यको चुनौती

सन् १८६८ मा स्थापना भएको टाटा समूह अटोमोबाइल, सूचना प्रविधि, स्टिल, उड्डयन, ऊर्जा र उपभोक्ता सामग्रीलगायतका क्षेत्रमा फैलिएको छ। टाटा कन्सल्टेन्सी सर्भिसेज (टीसीएस), टाटा मोटर्स, टाटा स्टिल र एयर इन्डिया यससँग सम्बन्धित प्रमुख व्यवसाय हुन्।

समूहको कारोबार विशाल भए पनि केही ठूला व्यवसायमा बढ्दो घाटा, नयाँ क्षेत्रमा लगानीको आवश्यकता र पुँजी व्यवस्थापनको चुनौती कायम छ। विशेषगरी एयर इन्डिया तथा डिजिटल व्यवसायमा भइरहेको लगानी र घाटालाई लिएर समूहभित्र प्रश्न उठ्दै आएको छ।

यस्तो अवस्थामा नेतृत्व र स्वामित्वसम्बन्धी विवाद लम्बिएमा भविष्यका लगानी निर्णय, व्यवसाय विस्तार र रणनीतिक योजनामा असर पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। यद्यपि, विवादकै कारण समूहका प्रमुख व्यवसायका लगानी कार्यक्रम रोकिएको पुष्टि भएको छैन।

अब के हुन्छ ?

टाटा सन्सको सञ्चालक समितिको निर्णयलाई चुनौती दिने कानुनी विकल्प टाटा ट्रस्ट्ससँग रहन सक्छ। त्यस्तै, कम्पनीको आगामी साधारणसभा र नियामकीय आवश्यकतासम्बन्धी निर्णयले पनि विवादको दिशा निर्धारण गर्न सक्छ।

टाटा समूहको आगामी बाटो नेतृत्वको वैधानिकता, कम्पनीको सम्भावित सूचीकृत प्रक्रिया र ट्रस्ट्सभित्रको आन्तरिक सहमतिमा निर्भर रहने देखिन्छ। भारतको सबैभन्दा चर्चित औद्योगिक घरानामध्ये एक टाटा समूहमा देखिएको यो विवादले कम्पनीको स्वामित्व, परोपकारी उद्देश्य र व्यावसायिक निर्णयबीचको सन्तुलनबारे गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ।

सम्बन्धित समाचार