काठमाडौं — पछिल्ला छ महिनामा नेपालसहित विश्वभर अटिजम स्पेक्ट्रम डिसअर्डर (एएसडी) सम्बन्धी जनचेतना उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, अभिभावक समूह तथा सामाजिक संघ–संस्थाहरूले अटिजम भएका बालबालिकाको प्रारम्भिक पहिचान, शिक्षा र पुनःस्थापनामा ध्यान दिन थालेपछि सकारात्मक परिवर्तन देखिन थालेको हो।
अटिजम कुनै संक्रामक रोग वा मानसिक कमजोरी नभई मस्तिष्कको विकाससँग सम्बन्धित अवस्था हो। यसले व्यक्तिको सामाजिक व्यवहार, सञ्चार क्षमता र सिकाइको शैलीमा फरक प्रभाव पार्न सक्छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार समयमै पहिचान गरी आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन सके अटिजम भएका बालबालिकाले आफ्नो क्षमता विकास गर्दै सामान्य जीवनयापन गर्न सक्छन्।
पछिल्ला छ महिनामा विभिन्न अस्पताल, पुनःस्थापना केन्द्र र विशेष विद्यालयमा अटिजमको परीक्षण तथा परामर्श लिन आउने परिवारको संख्या बढेको बताइएको छ। यसले अभिभावकहरूमा सचेतना वृद्धि भएको संकेत गरेको छ। सामाजिक सञ्जाल, जनचेतनामूलक कार्यक्रम र विश्व अटिजम सचेतना दिवसका अवसरमा सञ्चालन गरिएका अभियानहरूले पनि यसमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।
यद्यपि चुनौतीहरू अझै कायम छन्। नेपालका धेरै ग्रामीण क्षेत्रमा अटिजमबारे पर्याप्त जानकारीको अभाव, विशेषज्ञ जनशक्तिको कमी तथा विशेष शिक्षाको सीमित पहुँचका कारण धेरै बालबालिका समयमै पहिचान र आवश्यक सेवाबाट वञ्चित हुने गरेका छन्। उपचारभन्दा पनि दीर्घकालीन व्यवहारिक प्रशिक्षण, भाषा विकास, पारिवारिक सहयोग र समावेशी शिक्षामा जोड दिनुपर्ने विज्ञहरूको सुझाव छ।
शिक्षा क्षेत्रले पनि अटिजम भएका बालबालिकालाई समावेशी वातावरण प्रदान गर्न विशेष तालिम, सहयोगी शिक्षक र आवश्यक शैक्षिक सामग्रीको व्यवस्था गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ। त्यस्तै, सरकारी निकाय र स्थानीय तहले स्वास्थ्य तथा शिक्षासम्बन्धी सेवाको पहुँच विस्तार गर्नुपर्ने माग बढ्दै गएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार अटिजमलाई कमजोरीका रूपमा होइन, फरक क्षमता र फरक सिकाइ शैलीका रूपमा बुझ्न आवश्यक छ। समाजमा विभेदको अन्त्य, परिवारको साथ र समयमै आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउन सके अटिजम भएका व्यक्तिहरू पनि शिक्षा, रोजगारी, कला, विज्ञान तथा प्रविधि लगायतका क्षेत्रमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गर्न सक्षम हुने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।